Пайда маржасын есептеу
Сатып алудан сатуға, сатудан маржаға. Өзіндік құнға үстеме пайда мен сатудан алынатын маржаны бөлек көрсетеді.
FIFO бойынша қалған қор құны
—
—
FIFO өзіндік құнын есептеу
FIFO (бірінші кірген — бірінші шығады) әдісімен сатылған тауардың өзіндік құны сатылған мөлшерді ең ескі сатып алудан бастап, сатып алу реті бойынша шегеру және әр бөлікті өз сатып алу бағасына көбейту арқылы табылады; қалған қор ең соңғы сатып алулардың бағасымен бағаланады. Бұл құрал бес сатып алу партиясына дейін сатылған тауардың өзіндік құнын, қалған қордың құнын және қай партиядан қанша дана шегерілгенін есептейді, сол сандарды орташа өлшенген және LIFO әдістерімен қатар қояды.
FIFO өзіндік құнын есептеу
FIFO бойынша сатылған тауардың өзіндік құны
—
—
FIFO бойынша жалпы пайда
—
сату сомасы − өзіндік құн
Орташа өлшенген әдіспен өзіндік құн
—
—
LIFO әдісімен өзіндік құн
—
салыстыру үшін
FIFO − орташа айырмасы
—
—
Есептеу формуласы
FIFO satılan malın maliyeti = Satılan miktar en eski alıştan başlanarak düşülür:
1. alıştan düşülen × 1. fiyat + 2. alıştan düşülen × 2. fiyat + …
FIFO kalan stok değeri = Toplam alış tutarı − FIFO satılan malın maliyeti
Ağırlıklı ortalama birim maliyet = Toplam alış tutarı ÷ Toplam alış miktarı
Ortalama ile satılan malın maliyeti = Satılan miktar × Ağırlıklı ortalama birim maliyet
LIFO = aynı düşme işlemi, en son alıştan başlayarak
Мысал: үш сатып алу, 190 дана сату
Бір өнімді ай ішінде үш рет, өсіп отыратын бағамен алдыңыз және ай бойы барлығы 190 дана саттыңыз (ҚҚС-сыз айналым 3.420 ₺):
| Қозғалыс | Мөлшер | Бірлік бағасы | Сома | FIFO бойынша сатудан шегерілгені |
|---|---|---|---|---|
| 1-ші сатып алу | 100 | 10 ₺ | 1.000 ₺ | 100 × 10 = 1.000 ₺ |
| 2-ші сатып алу | 60 | 12 ₺ | 720 ₺ | 60 × 12 = 720 ₺ |
| 3-ші сатып алу | 80 | 13 ₺ | 1.040 ₺ | 30 × 13 = 390 ₺ |
| Барлығы | 240 | 2.760 ₺ | 190 дана = 2.110 ₺ |
Сатылған тауардың өзіндік құны (FIFO): 1.000 + 720 + 390 = 2.110 ₺. Қалған қор: 3-ші сатып алудан қалған 50 дана × 13 ₺ = 650 ₺. Тексеру: 2.110 + 650 = 2.760 ₺, яғни сатып алулардың жиыны.
Жалпы пайда: 3.420 − 2.110 = 1.310 ₺.
Сол мысал орташа өлшенген және LIFO әдістерімен
| Әдіс | Сатылған тауардың өзіндік құны | Қалған 50 даналың құны | Жалпы пайда |
|---|---|---|---|
| FIFO | 2.110 ₺ | 650 ₺ | 1.310 ₺ |
| Орташа өлшенген (2.760 ÷ 240 = 11,50 ₺) | 190 × 11,50 = 2.185 ₺ | 575 ₺ | 1.235 ₺ |
| LIFO | 1.040 + 720 + 50 × 10 = 2.260 ₺ | 500 ₺ | 1.160 ₺ |
Бағалар өсіп тұрғанда FIFO сатылған тауардың өзіндік құнын ең төмен, пайданы және қалған қордың құнын ең жоғары көрсетеді; бағалар төмендегенде керісінше болады. Үш әдісте де жиын бірдей (2.760 ₺) — өзгеретіні: бұл соманың қаншасы осы айдың шығынына, қаншасы сөреде тұрған қорға жазылады.
LIFO мұнда тек салыстыру үшін есептеледі. Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары (IFRS, IAS 2; Түркияда — TFRS/TMS 2) LIFO-ға рұқсат бермейді; қаржылық жазбаларыңызда қор бағалаудың қай әдісін қолдану керектігін бухгалтеріңізбен немесе салық кеңесшісімен анықтаңыз.
Ай ішінде бірнеше сату болса
FIFO-ның практикалық ыңғайлылығы мынада: сатуларды бір-бірлеп енгізудің қажеті жоқ. Ай ішінде 40, 70 және 80 дана болып үш бөлек сату жасасаңыз да, ең ескі партиялар әр жолы бірдей ретпен таусылатындықтан, нәтиже барлығы 190 данаңы бір рет шегергенмен бірдей шығады. Құралға кезеңнің жалпы сату мөлшерін жазсаңыз жеткілікті.
Орташа өлшенген және LIFO әдістерінде бұл дұрыс емес: әр сатудан кейін орташаны қайта есептейтін үздіксіз әдіс пен кезең соңында бір рет есептейтін әдіс әртүрлі нәтиже беруі мүмкін. Құрал бұл екеуін кезең соңы әдісімен есептейді.
Кезең басында қолыңызда ауысқан қор болса, оны өз өзіндік құнымен 1-ші сатып алу жолына жазыңыз; FIFO-да алдымен сол таусылады.
Партияларды бір-бірлеп бақыламай, тек кезең басындағы қорды, сатып алу жиынын және кезең соңындағы санауды жүргізсеңіз, сатылған тауардың өзіндік құнын кезеңдік формуламен табу үшін сатылған тауардың өзіндік құнын есептеу құралын қолданыңыз.
Excel-дегі FIFO формуласы
Көп партиялы FIFO есебін Excel-де бір көмекші бағанмен құрастыруға болады. A бағанына сатып алу мөлшерлерін, B бағанына бірлік бағаларды ескіден жаңаға қарай жазыңыз; сатылған жалпы мөлшер F1 ұяшығында болсын:
C2 (kümülatif miktar): =TOPLA($A$2:A2) D2 (satıştan düşülen): =MİN(A2;MAK(0;$F$1-(C2-A2))) E2 (maliyet payı): =D2*B2 Satılan malın maliyeti: =TOPLA(E2:E6) Kalan stok değeri: =TOPLAMÇARPIM(A2:A6;B2:B6)-TOPLA(E2:E6)
C2, D2 және E2-ні сатып алу жолдарының соңына дейін төмен тартыңыз. Ағылшын тіліндегі Excel-де функциялар SUM, MIN, MAX және SUMPRODUCT, ал бөлгіш нүктелі үтір емес, үтір. Формула әр партиядан «сатылған мөлшердің алдыңғы партиялардан артқан бөлігіндей, бірақ партияның өзінен артық емес» шегереді — FIFO-ның анықтамасы осы.
Бірнеше өнімнің FIFO өзіндік құнын жүргізбекші болсаңыз, әр өнімге бөлек блок құрыңыз: FIFO өнім бойынша жұмыс істейді, әр түрлі өнімдердің партиялары араласпайды. Сатып алулардың күнін, мөлшерін және бағасын жазу үшін қоймаға кіріс-шығыс түбіртегі, өнім бойынша қор қозғалысы үшін қор есебі үлгісі дайын бастапқы нүкте болады.
FIFO өзіндік құны баға шешіміне қалай әсер етеді?
Бағалар өсіп тұрғанда FIFO сөреде тұрған ескі арзан тауардың өзіндік құнын пайда есебіне көшіреді. Осы ай 13 ₺-ге алған өніміңіздің есептегі бірлік өзіндік құны 11,11 ₺ (2.110 ÷ 190) болып көрінеді; бағаны осы санға қарап қойсаңыз, ескі қор біткенде маржаңыз кенет тарылады.
Сондықтан сату бағасын белгілегенде соңғы сатып алу бағасына қараңыз: пайда маржасын есептеу құралына соңғы сатып алу бағасын енгізіңіз. FIFO өзіндік құны кезең пайдасын дұрыс өлшеу үшін, жаңа бағаны анықтау үшін емес.
Сөредегі FIFO-ның физикалық баламасы — жаңа келгенді артқа қойып, ескіні алдымен сату — қойма жағындағы бөлек әдет; оның қалай іске асырылатыны FIFO дегеніміз не, сөреде қалай қолданылады нұсқаулығында айтылған.
Жиі қойылатын сұрақтар
FIFO әдісімен өзіндік құн қалай есептеледі?
Сатылған мөлшер ең ескі сатып алудан бастап, сатып алу реті бойынша шегеріледі және әр бөлік өз сатып алу бағасына көбейтіледі; осы көбейтінділердің қосындысы — сатылған тауардың өзіндік құны. 100 данаңы 10 ₺-ден, 60 данаңы 12 ₺-ден және 80 данаңы 13 ₺-ден алып, 190 дана сатсаңыз, өзіндік құн 100 × 10 + 60 × 12 + 30 × 13 = 2.110 ₺.
FIFO-да қалған қор қалай бағаланады?
Қалған қор ең соңғы сатып алулардың бағасымен бағаланады, өйткені ескі партиялар бұрын таусылған. Практикалық жол: сатып алудың жалпы сомасынан FIFO бойынша табылған сатылған тауардың өзіндік құнын шегеру. Жоғарыдағы мысалда 2.760 − 2.110 = 650 ₺, яғни 50 дана × 13 ₺.
FIFO мен орташа өлшенген әдістің айырмасы неде?
FIFO сатылған тауарды ең ескі сатып алу бағаларымен бағалайды; орташа өлшенген әдіс барлық сатып алулардың орташа бірлік өзіндік құнын пайдаланады. Бағалар өсіп тұрғанда FIFO төмен өзіндік құн мен жоғары пайда, орташа әдіс неғұрлым теңдестірілген нәтиже береді. Сатып алудың жалпы сомасы екі әдісте де бірдей.
FIFO мен LIFO айырмасы неде?
FIFO-да ең ескі сатып алу, LIFO-да ең соңғы сатып алу бірінші сатылған болып саналады. Бағалар өсіп тұрғанда LIFO жоғары өзіндік құн мен төмен пайда көрсетеді. LIFO халықаралық қаржылық есептілік стандарттарында (IAS 2) қабылданбайды; құрал оны тек салыстыру үшін есептейді.
Excel-де FIFO формуласы қалай жазылады?
Сатып алу мөлшері A бағанында, бірлік баға B бағанында және сатылған мөлшер F1-де болса: C2 =SUM($A$2:A2), D2 =MIN(A2,MAX(0,$F$1-(C2-A2))), E2 =D2*B2. Сатылған тауардың өзіндік құны =SUM(E2:E6) болады. Формулаларды сатып алу жолдарының соңына дейін төмен тартыңыз.
Ай ішінде бірнеше сату жасадым, бәрін бөлек енгізуім керек пе?
FIFO-да қажет емес. Партиялар әр сатуда бірдей ретпен таусылатындықтан, кезеңнің жалпы сату мөлшерін бір рет шегеру сол нәтижені береді. Орташа өлшенген және LIFO әдістерінде үздіксіз және кезең соңындағы есеп әртүрлі шығуы мүмкін; құрал бұл екеуін кезең соңы әдісімен есептейді.
Кезең басындағы қорды қайда жазуым керек?
Кезең басында қолыңызда қалған қорды тіркелген өзіндік құнымен 1-ші сатып алу жолына жазыңыз. FIFO-да ең ескі партия сол болады және сатулар алдымен содан шегеріледі.
Қорды бағалаудың қай әдісін қолдануым керек?
Бұл қаржылық есепке алу шешімі және салық заңнамасына байланысты; құрал ешбір әдісті ұсынбайды. Қаржылық жазбаларыңызда қай әдісті қолдану керектігін бухгалтеріңізбен немесе салық кеңесшісімен анықтаңыз. Құрал таңдалған әдістің пайда мен қор құнын қалай өзгертетінін көру үшін қажет.
Енгізген сандарым сақталады ма?
Жоқ. Есеп толығымен браузеріңізде жүргізіледі; мөлшер мен бағалар ешбір серверге жіберілмейді.
Қатысты калькуляторлар
Қор айналымы
Қорыңыз жылына неше рет айналады, неше күнде таусылады, қоймада қанша ақша байланған?
Бұл есепті Excel-де жүргізу үшін
Қор есебі (Excel)
Кіріс–шығыс қозғалысынан қалған қорды, критикалық деңгей ескертуін және жалпы қор құнын автоматты түрде есептейді.
Қоймаға кіріс-шығыс түбіртегі
Қоймаға кірген немесе қоймадан шыққан әр тауарды позиция бойынша, тапсырушы мен қабылдаушының қолымен құжаттайтын басып шығаруға болатын түбіртек; барлық түбіртектердің тізімі және қозғалыс бойынша жиындар бөлек беттерде.
Іздеу сұраныстары: fifo өзіндік құнды есептеуfifo есептеуfifo есептеу excelfifo әдісі мысалfifo lifo есептеубірінші кірген бірінші шығады өзіндік құнды есептеу
Соңғы жаңарту: 2026 жылғы 5 қазан