Сатылған тауардың өзіндік құнын есептеу

Есептеу формуласы

Net alış                 = Dönem içi alışlar + Alış giderleri − Alış iadeleri ve iskontoları
Satışa hazır mal          = Dönem başı stok + Net alış
Satılan malın maliyeti    = Satışa hazır mal − Dönem sonu stok

Brüt satış kârı           = Net satışlar − Satılan malın maliyeti
Brüt kâr marjı            = Brüt satış kârı ÷ Net satışlar × 100
Stok devir hızı           = Satılan malın maliyeti ÷ ((Dönem başı stok + Dönem sonu stok) ÷ 2)

Сатылған тауардың өзіндік құны дегеніміз не?

Сатылған тауардың өзіндік құны (қысқаша СТӨҚ) — кезең ішінде сатқан тауарларыңыздың сату бағасы емес, өзіңізге түскен сатып алу құны. Пайданы есептегенде айналымнан бірінші шегерілетін бап: 210.000 ₺-лік сатылым жасаған айда сатқан тауарыңызды 140.000 ₺-ге алған болсаңыз, жалға төлем мен қызметкерлер жалақысы сияқты шығындар шегерілгенге дейінгі жалпы пайдаңыз 70.000 ₺ болады.

Кезең ішіндегі сатып алуларыңыздың жиынтығы сатылған тауардың өзіндік құны емес. Ай ішінде 150.000 ₺-лік тауар алып, бір бөлігін сөреде қалдырсаңыз, қалған бөлігі осы айдың шығысы емес, келесі айға ауысатын қор болады. Формуладағы кезең басындағы және кезең соңындағы қор осы айырманы түзету үшін қажет.

Мысал: тоқсандық есеп

Бір дүкен тоқсанға 40.000 ₺-лік қормен кірді, тоқсан бойы 150.000 ₺-лік тауар сатып алды, осы сатып алулар үшін 5.000 ₺ тасымалдау ақысын төледі, жеткізушіге 3.000 ₺-лік тауарды қайтарды. Тоқсан соңындағы санауда сөреде 52.000 ₺-лік тауар қалды. Таза сатылым — 210.000 ₺.

Тоқсанда қор 3,04 рет айналған, яғни сөредегі тауар орта есеппен 30 күн ішінде сатылған. Айналым жылдамдығын жылдық немесе айлық түрде және күнмен көру үшін бұл беттен тапқан сатылған тауардың өзіндік құнын қордың айналым жылдамдығын есептеу құралына енгізіңіз.

Кезең соңындағы қорды қалай табады?

Формуладағы болжауға болмайтын жалғыз бап — кезең соңындағы қор, ал нәтижені ең көп анықтайтын да сол: санауда 5.000 ₺-лік тауарды кем жазсаңыз, сатылған тауардың өзіндік құны 5.000 ₺ артық, пайдаңыз 5.000 ₺ кем шығады. Кезең соңындағы қор кезеңнің соңғы күні жүргізілген санауда табылған мөлшерлерді бірлік өзіндік құнға көбейтіп, қосу арқылы табылады. Санауды тауар-тауарымен жазу үшін қойма санау инвентарлау үлгісі, қол қойылған акт үшін қор санау актісі дайын.

Бір тауарды кезең ішінде әр түрлі бағамен алған болсаңыз, «бірлік өзіндік құн» бір сан емес, ал қалған қор қандай бағамен бағалануы әдіске байланысты. Ең ескі сатып алудан бастап шығыс жазатын әдіспен сатылған тауардың өзіндік құнын және қалған қордың құнын партиялап көру үшін FIFO өзіндік құнды есептеу құралын пайдаланыңыз; құрал сол партияларды орташа өлшенген әдіспен де салыстырады. Қаржылық есепте қандай бағалау әдісі қолданылатынын бухгалтеріңізбен анықтаңыз.

Excel-дегі сатылған тауардың өзіндік құны кестесі

Әр ай үшін бір жол ашып, сатылған тауардың өзіндік құны мен жалпы пайданы Excel-де бақылай аласыз. A бағанына айды, B-ға кезең басындағы қорды, C-ға сатып алуларды, D-ға сатып алу шығындарын, E-ге қайтарулар мен жеңілдіктерді, F-ке ай соңындағы санау сомасын, H-қа таза сатылымды жазыңыз:

G2 (satılan malın maliyeti):  =B2+C2+D2-E2-F2
I2 (brüt kâr):                =H2-G2
J2 (brüt kâr marjı):          =EĞERHATA(I2/H2;0)
B3 (sonraki ayın dönem başı): =F2

G2, I2 және J2-ні төмен қарай созыңыз; J бағанын пайыз пішіміне аударыңыз. B3 формуласы әр айдың жабылу қорын келесі айдың ашылу қоры етеді — сондықтан тек бірінші айдың кезең басындағы қорын қолмен жазасыз. Ағылшын тіліндегі Excel-де EĞERHATA орнына IFERROR, нүктелі үтір орнына үтір қолданылады.

Сатып алулар бағанын бөлек жерден жинағыңыз келсе, кіріс-шығыс есебі үлгісіндегі «Тауар сатып алу» санатының айлық жиынтығы жақсы көз; сатып алуларды құжат-құжатымен жүргізу үшін шот-фактура есебі үлгісін қолдануға болады.

Қандай баптар таза сатып алуға кіреді?

Таза сатып алудың негізі — кезең ішінде сату үшін алған тауарларыңыздың ҚҚС-сыз шот-фактура сомасы. Жеткізушіге қайтарған тауарларыңыз бен кейін алған жеңілдіктеріңіз осы сомадан шегеріледі. Тауарды қоймаңызға жеткізу үшін төлеген тасымалдау ақысы сияқты тікелей сатып алуға қатысты шығындар әдетте сатып алу құнына қосылады; ал жалға төлем, электр қуаты және қызметкерлер жалақысы сияқты кәсіпорын шығындары сатылған тауардың өзіндік құнына емес, бөлек шығыс баптарына жазылады.

Қандай шығынның өзіндік құнға қосылатыны және жазбада қандай шоттардың қолданылатыны — бухгалтерлік есеп шешімі; оны бухгалтеріңізбен нақтылаңыз. Құрал өзіңіз белгілеген сомалармен есептейді.

Бұл формула сатып алып, сол күйінде сататын сауда тауарларына арналған. Шикізат сатып алып, өнім шығаратын кәсіпорында сатылған дайын өнімнің өзіндік құнына шикізатпен қатар еңбекақы мен өндіріс шығындары да кіреді; ол есеп бұл құралмен жасалмайды.

Сатылған тауардың өзіндік құны және баға шешімі

Сатылған тауардың өзіндік құнының таза сатылымға қатынасы (мысалда 66,67%) айналымыңыздың қаншасы тауардың өзіне кеткенін көрсетеді; қалған 33,33% жалға төлемді, қызметкерлер жалақысын және басқа шығындарды жауып, пайда қалдыруы тиіс. Бұл қатынас кезеңнен кезеңге өсіп отырса, не сатып алу бағаларыңыз сату бағаларыңыздан тез өсіп жатыр, не шығын мен жоғалту көбейіп жатыр, не санауда кемшілік шығып жатыр деген сөз.

Жеке бір тауардың сату бағасын белгілегенде кезең орташасының орнына соңғы сатып алу бағасына қараңыз: пайда маржасын есептеу құралына соңғы сатып алу бағасы мен мақсатты маржаңызды енгізіңіз.

Жиі қойылатын сұрақтар

Қатысты калькуляторлар

Бұл есепті Excel-де жүргізу үшін

Іздеу сөздері: сатылған тауардың өзіндік құнын есептеусатылған тауардың өзіндік құны қалай есептеледісатылған тауардың өзіндік құны формуласысатылған тауардың өзіндік құны дегеніміз несатылған тауардың өзіндік құны кестесісатылған тауардың өзіндік құны excelжалпы сатылым пайдасын есептеу

Соңғы жаңарту: 2026 жылғы 5 қазан