Сатылган товардын өздүк наркын эсептөө

Эсептөө формуласы

Net alış                 = Dönem içi alışlar + Alış giderleri − Alış iadeleri ve iskontoları
Satışa hazır mal          = Dönem başı stok + Net alış
Satılan malın maliyeti    = Satışa hazır mal − Dönem sonu stok

Brüt satış kârı           = Net satışlar − Satılan malın maliyeti
Brüt kâr marjı            = Brüt satış kârı ÷ Net satışlar × 100
Stok devir hızı           = Satılan malın maliyeti ÷ ((Dönem başı stok + Dönem sonu stok) ÷ 2)

Сатылган товардын өздүк баасы деген эмне?

Сатылган товардын өздүк баасы (кыскача СТӨБ) — мезгил ичинде сатылган товарлардын сатуу баасы эмес, сизге түшкөн сатып алуу баасы. Пайданы эсептөөдө ал жалпы түшүмдөн биринчи кемитилүүчү беренe: 210.000 ₺ сатуу жасаган айда сатылган товарды 140.000 ₺ га алган болсоңуз, ижара жана кызматкерлер сыяктуу чыгымдар кемитилгенге чейинки жалпы пайдаңыз 70.000 ₺ болот.

Мезгил ичиндеги сатып алууларыңыздын жыйындысы сатылган товардын өздүк баасы эмес. Ай ичинде 150.000 ₺ лык товар сатып алып, бир бөлүгү текчеде калса, калганы ушул айдын чыгымы эмес, кийинки айга өткөн запас. Формуладагы мезгил башындагы жана аягындагы запас ушул айырманы оңдоо үчүн бар.

Мисал: чейректик эсеп

Дүкөн чейрекке 40.000 ₺ лык запас менен кирди, чейрек бою 150.000 ₺ лык товар сатып алды, бул сатып алуулар үчүн 5.000 ₺ ташуу акысын төлөдү, жеткирүүчүгө 3.000 ₺ лык товарды кайтарды. Чейрек аягында жасалган санап чыгууда текчеде 52.000 ₺ лык товар калды. Таза сатуулар 210.000 ₺.

Чейректе запас 3,04 жолу айланган, башкача айтканда текчедеги товар орто эсеп менен 30 күндө сатылган. Айлануу ылдамдыгын жылдык же айлык жана күн менен көрүү үчүн ушул бетте тапкан сатылган товардын өздүк баасын запастын айлануу ылдамдыгын эсептөө куралына киргизиңиз.

Мезгил аягындагы запас кантип табылат?

Формуланын болжолдонбогон жалгыз беренеси — мезгил аягындагы запас, жана жыйынтыкка эң көп таасир этет: санап чыгууда 5.000 ₺ лык товарды кем жазсаңыз, сатылган товардын өздүк баасы 5.000 ₺ көп, пайдаңыз 5.000 ₺ аз чыгат. Мезгил аягындагы запас мезгилдин акыркы күнү жасалган санап чыгууда табылган сандарды бирдиктин өздүк баасына көбөйтүп, кошуу аркылуу табылат. Санап чыгууну товар-товар боюнча жазуу үчүн кампаны санап чыгуу инвентаризациясынын үлгүсү, кол коюлган акт үчүн запасты санап чыгуу актысы даяр.

Бир эле товарды мезгил ичинде ар башка баада сатып алган болсоңуз, «бирдиктин өздүк баасы» бир сан эмес жана калган запас кайсы баа менен бааланары ыкмага жараша болот. Эң эски сатып алуудан баштап кемитүү ыкмасы менен сатылган товардын өздүк баасын жана калган запастын наркын партия-партия боюнча көрүү үчүн FIFO өздүк баасын эсептөө куралын колдонуңуз; курал ушул эле партияларды орточо өлчөнгөн баа менен да салыштырат. Каржылык жазууларыңызда кайсы баалоо ыкмасы колдонулаарын бухгалтериңиз менен аныктаңыз.

Excel'де сатылган товардын өздүк баасынын таблицасы

Ар бир ай үчүн бир сап ачып, сатылган товардын өздүк баасын жана жалпы пайданы Excel'де көзөмөлдөй аласыз. A мамычасына айды, B ге мезгил башындагы запасты, C ге сатып алууларды, D ге сатып алуу чыгымдарын, E ге кайтарымдарды жана арзандатууларды, F ке ай аягындагы санап чыгуунун суммасын, H ка таза сатууларды жазыңыз:

G2 (satılan malın maliyeti):  =B2+C2+D2-E2-F2
I2 (brüt kâr):                =H2-G2
J2 (brüt kâr marjı):          =EĞERHATA(I2/H2;0)
B3 (sonraki ayın dönem başı): =F2

G2, I2 жана J2 ни төмөн сүйрөңүз; J мамычасын пайыз форматына өткөрүңүз. B3 формуласы ар айдын жабылыш запасын кийинки айдын ачылыш запасына айлантат — ошентип, биринчи айдын мезгил башындагы запасын гана өзүңүз жазасыз. Англисче Excel'де EĞERHATA ордуна IFERROR, чекитүү үтүрдүн ордуна үтүр колдонулат.

Сатып алуулар мамычасын өзүнчө жерден чогултууну кааласаңыз, киреше-чыгым көзөмөлдөө үлгүсүндөгү «Товар сатып алуу» категориясынын айлык жыйындысы жакшы булак; сатып алууларды документ-документ боюнча жүргүзүү үчүн эсеп-фактураларды көзөмөлдөө үлгүсүн колдонсоңуз болот.

Кайсы беренелер таза сатып алууга кирет?

Таза сатып алуунун негизи — мезгил ичинде сатуу үчүн алынган товарлардын НДСсиз эсеп-фактура суммасы. Жеткирүүчүгө кайтарылган товарлар жана кийин алынган арзандатуулар ушул суммадан кемитилет. Товарды кампаңызга жеткирүү үчүн төлөгөн ташуу сыяктуу сатып алууга түздөн-түз байланышкан чыгымдар көбүнчө сатып алуу өздүк баасына кошулат; ижара, электр жана кызматкерлер сыяктуу ишкананын чыгымдары болсо сатылган товардын өздүк баасына эмес, өзүнчө чыгым беренелерине жазылат.

Кайсы чыгымдын өздүк баага кошулары жана жазууда кайсы эсептер колдонулары — каржылык эсепке алуу чечими; муну бухгалтериңиз менен тактаңыз. Курал сиз аныктаган суммалар менен эсептейт.

Бул формула сатып алынып, өзгөртүлбөстөн сатылган соода товарлары үчүн. Чийки зат сатып алып, өнүм өндүргөн ишканада сатылган даяр өнүмдүн өздүк баасына чийки заттан тышкары эмгек акы жана өндүрүш чыгымдары да кирет; ал эсеп бул курал менен жасалбайт.

Сатылган товардын өздүк баасы жана баа чечими

Сатылган товардын өздүк баасынын таза сатууга катышы (мисалда %66,67) түшүмүңүздүн канчасы товардын өзүнө кеткенин көрсөтөт; калган %33,33 ижара, кызматкерлер жана башка чыгымдарды жаап, пайда калтырышы керек. Бул катыш мезгилден мезгилге өсүп жатса, же сатып алуу баалары сатуу бааларыңыздан тез өсүп жатат, же жоготуулар көбөйүп жатат, же санап чыгууда кемчилик чыгып жатат дегенди билдирет.

Бир товардын сатуу баасын аныктаганда мезгилдин орточосуна эмес, акыркы сатып алуу баасына карагыла: пайда маржасын эсептөө куралына акыркы сатып алуу баасын жана максаттуу маржаңызды киргизиңиз.

Көп берилүүчү суроолор

Тектеш эсептегичтер

Бул эсепти Excel'де жүргүзүү үчүн

Изделүүчү сөздөр: сатылган товардын өздүк баасын эсептөөсатылган товардын өздүк баасы кантип эсептелетсатылган товардын өздүк баасынын формуласысатылган товардын өздүк баасы деген эмнесатылган товардын өздүк баасынын таблицасысатылган товардын өздүк баасы excelсатуудан алынган жалпы пайданы эсептөө

Акыркы жаңыртуу: 5-октябрь 2026