Satılmış Malın Maya Dəyərinin Hesablanması

Hesablama düsturu

Net alış                 = Dönem içi alışlar + Alış giderleri − Alış iadeleri ve iskontoları
Satışa hazır mal          = Dönem başı stok + Net alış
Satılan malın maliyeti    = Satışa hazır mal − Dönem sonu stok

Brüt satış kârı           = Net satışlar − Satılan malın maliyeti
Brüt kâr marjı            = Brüt satış kârı ÷ Net satışlar × 100
Stok devir hızı           = Satılan malın maliyeti ÷ ((Dönem başı stok + Dönem sonu stok) ÷ 2)

Satılmış malların maya dəyəri nədir?

Satılmış malların maya dəyəri (qısaca SMD) dövr ərzində satdığınız malların satış qiyməti deyil, sizə başa gələn alış dəyəridir. Mənfəət hesablanarkən dövriyyədən ilk çıxılan maddədir: 210.000 ₺-lik satış etdiyiniz bir ayda satdığınız malı 140.000 ₺-yə almısınızsa, icarə və əmək haqqı kimi xərclər çıxılmazdan əvvəl ümumi mənfəətiniz 70.000 ₺ olur.

Dövr ərzindəki alışlarınızın cəmi satılmış malların maya dəyəri deyil. Ay ərzində 150.000 ₺-lik mal alıb bir hissəsini rəfdə saxlamısınızsa, qalan hissə bu ayın xərci deyil, gələn aya keçən stokdur. Düsturdakı dövrün əvvəlinə və sonuna stok bu fərqi düzəltmək üçündür.

Nümunə: rüblük hesablama

Bir market rübə 40.000 ₺-lik stokla başladı, rüb boyu 150.000 ₺-lik mal aldı, bu alışlar üçün 5.000 ₺ daşınma haqqı ödədi, təchizatçıya 3.000 ₺-lik malı qaytardı. Rübün sonunda aparılan sayımda rəfdə 52.000 ₺-lik mal qaldı. Xalis satışlar 210.000 ₺-dir.

Rüb ərzində stok 3,04 dəfə dövr edib, yəni rəfdəki mal orta hesabla 30 gün ərzində satılıb. Dövriyyə sürətini illik və ya aylıq, həmçinin gün ilə görmək üçün bu səhifədə tapdığınız satılmış malların maya dəyərini stokun dövriyyə sürətinin hesablanması alətinə daxil edin.

Dövrün sonuna stok necə tapılır?

Düsturun yeganə təxmin edilə bilməyən maddəsi dövrün sonuna stokdur və nəticəni ən çox o müəyyən edir: sayımda 5.000 ₺-lik malı əskik yazsanız, satılmış malların maya dəyəri 5.000 ₺ çox, mənfəətiniz 5.000 ₺ az çıxar. Dövrün sonuna stok, dövrün son günü aparılan sayımda tapılan miqdarların vahid maya dəyərinə vurulub toplanması ilə tapılır. Sayımı məhsul-məhsul yazmaq üçün anbar sayımı inventar şablonu, imzalı akt üçün isə stok sayımı aktı hazırdır.

Eyni məhsulu dövr ərzində fərqli qiymətlərlə almısınızsa, "vahid maya dəyəri" tək bir rəqəm deyil və qalan stokun hansı qiymətlə qiymətləndiriləcəyi metoddan asılıdır. Ən köhnə alışdan başlayaraq silinən metodla satılmış malların maya dəyərini və qalan stokun dəyərini partiya-partiya görmək üçün FIFO maya dəyəri hesablama alətindən istifadə edin; alət eyni partiyaları orta çəkili qiymətlə də müqayisə edir. Mühasibat uçotunuzda hansı qiymətləndirmə metodunun tətbiq ediləcəyini mühasibinizlə müəyyənləşdirin.

Excel-də satılmış malların maya dəyəri cədvəli

Hər ay üçün bir sətir açaraq satılmış malların maya dəyərini və ümumi mənfəəti Excel-də izləyə bilərsiniz. A sütununa ayı, B-yə dövrün əvvəlinə stoku, C-yə alışları, D-yə alış xərclərini, E-yə qaytarma və endirimləri, F-yə ay sonu sayım məbləğini, H-yə xalis satışları yazın:

G2 (satılan malın maliyeti):  =B2+C2+D2-E2-F2
I2 (brüt kâr):                =H2-G2
J2 (brüt kâr marjı):          =EĞERHATA(I2/H2;0)
B3 (sonraki ayın dönem başı): =F2

G2, I2 və J2-ni aşağı dartın; J sütununu faiz formatına salın. B3 düsturu hər ayın bağlanış stokunu növbəti ayın açılış stoku edir — beləliklə yalnız ilk ayın dövr əvvəli stokunu əllə yazırsınız. İngilis dilli Excel-də EĞERHATA əvəzinə IFERROR, nöqtəli vergül əvəzinə vergül istifadə olunur.

Alışlar sütununu ayrıca bir yerdən toplamaq istəsəniz, gəlir-xərc izləmə şablonundakı "Mal Alışı" kateqoriyasının aylıq cəmi yaxşı mənbədir; alışları sənəd-sənəd saxlamaq üçün qaimə-faktura izləmə şablonundan istifadə etmək olar.

Hansı maddələr xalis alışa daxil olur?

Xalis alışın əsası dövr ərzində satmaq üçün aldığınız malların ƏDV daxil olmayan qaimə-faktura məbləğidir. Təchizatçıya qaytardığınız mallar və sonradan aldığınız endirimlər bu məbləğdən çıxılır. Malı anbarınıza çatdırmaq üçün ödədiyiniz daşınma haqqı kimi birbaşa alışla bağlı xərclər adətən alış maya dəyərinə əlavə edilir; icarə, elektrik və əmək haqqı kimi əməliyyat xərcləri isə satılmış malların maya dəyərinə deyil, ayrıca xərc maddələrinə yazılır.

Hansı xərcin maya dəyərinə əlavə ediləcəyi və uçotda hansı hesabların istifadə olunacağı mühasibat uçotu qərarıdır; bunu mühasibinizlə dəqiqləşdirin. Alət sizin müəyyən etdiyiniz məbləğlərlə hesablama aparır.

Bu düstur alıb olduğu kimi satdığınız ticarət malları üçündür. Xammal alıb məhsul istehsal edən müəssisədə satılan məhsulun maya dəyərinə xammaldan əlavə əmək haqqı və istehsal xərcləri də daxil olur; bu hesablama həmin alətlə aparılmır.

Satılmış malların maya dəyəri və qiymət qərarı

Satılmış malların maya dəyərinin xalis satışa nisbəti (nümunədə %66,67) dövriyyənizin nə qədərinin malın özünə getdiyini göstərir; qalan %33,33 icarə, əmək haqqı və digər xərcləri ödəməli və mənfəət qoymalıdır. Bu nisbət dövrdən dövrə artırsa, ya alış qiymətləriniz satış qiymətlərinizdən sürətli artır, ya itki və zay artır, ya da sayım əskik çıxır deməkdir.

Tək bir məhsulun satış qiymətini müəyyən edərkən dövr ortalaması əvəzinə son alış qiymətinə baxın: mənfəət marjasının hesablanması alətinə son alış qiymətini və hədəf marjanızı daxil edin.

Tez-tez verilən suallar

Əlaqəli kalkulyatorlar

Bu hesabı Excel-də aparmaq üçün

Axtarılan terminlər: satılmış malların maya dəyərinin hesablanmasısatılmış malların maya dəyəri necə hesablanırsatılmış malların maya dəyəri düsturusatılmış malların maya dəyəri nədirsatılmış malların maya dəyəri cədvəlisatılmış malların maya dəyəri excelümumi satış mənfəətinin hesablanması

Son yenilənmə: 5 oktyabr 2026