محاسبه بهای تمامشده به روش FIFO
بهای تمامشده کالای فروختهشده و موجودی باقی‌مانده از دسته‌های خرید با قیمت‌های مختلف به روش FIFO؛ مقایسه با میانگین موزون و LIFO.
کالای آماده فروش
—
—
محاسبه بهای تمامشده کالای فروختهشده
بهای تمامشده کالای فروختهشده (COGS)، همان قیمت خرید کالاهای تجاری است که در یک دوره فروخته‌اید و با فرمول «موجودی ابتدای دوره + خرید خالص دوره − موجودی پایان دوره» محاسبه میشود. خرید خالص از افزودن هزینههای خرید مانند حمل به مبلغ خرید و کسر برگشت از خرید و تخفیفها بهدست میآید. این ابزار بهای تمامشده کالای فروختهشده، مبلغ کالای آماده فروش، سود ناخالص فروش، حاشیه سود ناخالص و گردش موجودی را یک‌جا محاسبه می‌کند؛ همه مبالغ بدون VAT (مالیات بر ارزش افزوده) وارد میشوند.
بهای تمامشده کالای فروختهشده
بهای تمامشده کالای فروش‌رفته
—
—
سود ناخالص فروش
—
فروش خالص − بهای تمامشده کالای فروختهشده
حاشیه سود ناخالص
—
سود ناخالص ÷ فروش خالص
گردش موجودی
—
—
فرمول محاسبه
Net alış = Dönem içi alışlar + Alış giderleri − Alış iadeleri ve iskontoları Satışa hazır mal = Dönem başı stok + Net alış Satılan malın maliyeti = Satışa hazır mal − Dönem sonu stok Brüt satış kârı = Net satışlar − Satılan malın maliyeti Brüt kâr marjı = Brüt satış kârı ÷ Net satışlar × 100 Stok devir hızı = Satılan malın maliyeti ÷ ((Dönem başı stok + Dönem sonu stok) ÷ 2)
بهای تمامشده کالای فروختهشده چیست؟
بهای تمامشده کالای فروختهشده (COGS)، نه قیمت فروش، بلکه قیمت خرید کالاهایی است که در دوره فروخته‌اید. در محاسبه سود، نخستین مبلغی است که از درآمد کم میشود: اگر در ماهی ۲۱۰٬۰۰۰ ₺ فروخته باشید و کالای فروختهشده را ۱۴۰٬۰۰۰ ₺ خریده باشید، پیش از کسر هزینه‌هایی مثل اجاره و حقوق، سود ناخالص شما ۷۰٬۰۰۰ ₺ است.
مجموع خریدهای دوره، بهای تمامشده کالای فروختهشده نیست. اگر در ماه ۱۵۰٬۰۰۰ ₺ کالا خریده باشید و بخشی از آن روی قفسه مانده باشد، آن بخش هزینه این ماه نیست و موجودی منتقل‌شده به ماه بعد است. موجودی ابتدا و انتهای دوره در فرمول برای اصلاح همین تفاوت آمده‌اند.
مثال: محاسبه یک فصل
یک سوپرمارکت فصل را با ۴۰٬۰۰۰ ₺ موجودی شروع کرد، در طول فصل ۱۵۰٬۰۰۰ ₺ کالا خرید، برای این خریدها ۵٬۰۰۰ ₺ هزینه حمل پرداخت کرد و کالایی به ارزش ۳٬۰۰۰ ₺ را به تأمین‌کننده برگرداند. در شمارش پایان فصل، کالایی به ارزش ۵۲٬۰۰۰ ₺ روی قفسه مانده بود. فروش خالص ۲۱۰٬۰۰۰ ₺ است.
| ردیف | محاسبه | مبلغ |
|---|---|---|
| موجودی ابتدای دوره | 40.000 ₺ | |
| + خرید خالص | 150.000 + 5.000 − 3.000 | 152.000 ₺ |
| = کالای آماده فروش | 40.000 + 152.000 | 192.000 ₺ |
| − موجودی پایان دوره | شمارش | 52.000 ₺ |
| = بهای تمامشده کالای فروختهشده | 192.000 − 52.000 | 140.000 ₺ |
| سود ناخالص فروش | 210.000 − 140.000 | 70.000 ₺ |
| حاشیه سود ناخالص | 70.000 ÷ 210.000 | %33,33 |
| گردش موجودی | 140.000 ÷ ((40.000 + 52.000) ÷ 2) | ۳٫۰۴ بار |
موجودی در این فصل ۳٫۰۴ بار گردش کرده است؛ یعنی کالای روی قفسه به‌طور میانگین ظرف ۳۰ روز فروش رفته است. برای دیدن گردش موجودی به‌صورت سالانه یا ماهانه و بر حسب روز، بهای تمامشده کالای فروخته‌شده‌ای را که در این صفحه بهدست آورده‌اید در ابزار محاسبه گردش موجودی وارد کنید.
موجودی پایان دوره را چگونه بهدست آوریم؟
موجودی پایان دوره تنها قلمی در فرمول است که قابل تخمین نیست و بیش از همه بر نتیجه اثر می‌گذارد: اگر در شمارش ۵٬۰۰۰ ₺ کالا را کم بنویسید، بهای تمامشده کالای فروختهشده ۵٬۰۰۰ ₺ بیشتر و سود شما ۵٬۰۰۰ ₺ کمتر درمی‌آید. موجودی پایان دوره از ضرب مقادیر شمارش‌شده در آخرین روز دوره در بهای تمامشده واحد و جمع آن‌ها بهدست میآید. برای ثبت شمارش کالا به کالا، قالب انبارگردانی و فهرست موجودی و برای صورت‌جلسه امضادار، صورت‌جلسه شمارش موجودی آماده است.
اگر یک کالا را در طول دوره با قیمت‌های مختلف خریده باشید، «بهای تمامشده واحد» یک عدد واحد نیست و اینکه موجودی باقی‌مانده با چه قیمتی ارزش‌گذاری شود به روش انتخابی بستگی دارد. برای دیدن بهای تمامشده کالای فروختهشده و ارزش موجودی باقی‌مانده به تفکیک هر محموله با روش «اولین ورودی، اولین خروجی» (FIFO) از ابزار محاسبه بهای تمامشده FIFO استفاده کنید؛ این ابزار همان محموله‌ها را با روش میانگین موزون هم مقایسه می‌کند. اینکه در دفاتر مالی رسمی‌تان کدام روش ارزش‌گذاری به کار رود را با حسابدار خود مشخص کنید.
جدول بهای تمامشده کالای فروختهشده در Excel
با باز کردن یک ردیف برای هر ماه، میتوانید بهای تمامشده کالای فروختهشده و سود ناخالص را در Excel دنبال کنید. در ستون A ماه، در B موجودی ابتدای دوره، در C خریدها، در D هزینههای خرید، در E برگشت‌ها و تخفیفها، در F مبلغ شمارش پایان ماه و در H فروش خالص را بنویسید:
G2 (satılan malın maliyeti): =B2+C2+D2-E2-F2 I2 (brüt kâr): =H2-G2 J2 (brüt kâr marjı): =EĞERHATA(I2/H2;0) B3 (sonraki ayın dönem başı): =F2
G2، I2 و J2 را به پایین بکشید و ستون J را روی قالب درصد بگذارید. فرمول B3 موجودی پایانی هر ماه را موجودی ابتدای ماه بعد قرار میدهد — به این ترتیب فقط موجودی ابتدای ماه اول را دستی می‌نویسید. اگر Excel شما انگلیسی است، به‌جای EĞERHATA از IFERROR و به‌جای نقطه‌ویرگول از ویرگول استفاده کنید.
اگر می‌خواهید ستون خریدها را از جای دیگری جمع کنید، جمع ماهانه دسته «خرید کالا» در قالب پیگیری درآمد و هزینه منبع خوبی است؛ برای ثبت خریدها سند به سند هم میتوانید از قالب پیگیری فاکتور استفاده کنید.
کدام اقلام در خرید خالص می‌آیند؟
پایه خرید خالص، مبلغ فاکتور بدون VAT کالاهایی است که برای فروش در طول دوره خریدهاید. کالاهایی که به تأمین‌کننده برگردانده‌اید و تخفیف‌هایی که بعداً گرفته‌اید از این مبلغ کم میشوند. هزینههای مستقیماً مرتبط با خرید، مانند حمل کالا به انبار، معمولاً به بهای خرید اضافه میشوند؛ هزینههای عملیاتی مانند اجاره، برق و حقوق در بهای تمامشده کالای فروختهشده نمی‌آیند و در ردیف‌های هزینه جداگانه ثبت میشوند.
اینکه کدام هزینه به بهای تمامشده اضافه شود و در ثبت حسابداری از کدام حساب‌ها استفاده شود، یک تصمیم حسابداری است؛ آن را با حسابدار خود روشن کنید. ابزار با مبالغی که شما تعیین می‌کنید محاسبه می‌کند.
این فرمول برای کالاهای تجاری است که می‌خرید و همان‌طور که هست می‌فروشید. در کسب‌وکاری که مواد اولیه می‌خرد و تولید می‌کند، بهای تمامشده کالای ساخته‌شده علاوه بر مواد اولیه شامل دستمزد و هزینههای تولید هم میشود؛ آن محاسبه با این ابزار انجام نمیشود.
بهای تمامشده کالای فروختهشده و تصمیم قیمت‌گذاری
نسبت بهای تمامشده کالای فروختهشده به فروش خالص (در مثال ۶۶٫۶۷٪) نشان میدهد چه سهمی از درآمد شما صرف خود کالا میشود؛ ۳۳٫۳۳٪ باقی‌مانده باید هزینه اجاره، حقوق و سایر هزینه‌ها را بپوشاند و سود هم بماند. اگر این نسبت از دوره‌ای به دوره دیگر بالا می‌رود، یا قیمت خرید شما سریع‌تر از قیمت فروش گران میشود، یا ضایعات و اتلاف بیشتر شده، یا شمارش کسری نشان داده است.
هنگام تعیین قیمت فروش یک کالای مشخص، به‌جای میانگین دوره به آخرین قیمت خرید نگاه کنید: آخرین قیمت خرید و حاشیه سود هدف خود را در ابزار محاسبه حاشیه سود وارد کنید.
پرسش‌های متداول
بهای تمامشده کالای فروختهشده چگونه محاسبه میشود؟
بهای تمامشده کالای فروختهشده = موجودی ابتدای دوره + خرید خالص دوره − موجودی پایان دوره. برای مثال اگر در ابتدای دوره ۴۰٬۰۰۰ ₺ موجودی داشته باشید، در طول دوره خالص ۱۵۲٬۰۰۰ ₺ کالا خریده باشید و در شمارش پایان دوره ۵۲٬۰۰۰ ₺ کالا مانده باشد، بهای تمامشده کالای فروختهشده ۴۰٬۰۰۰ + ۱۵۲٬۰۰۰ − ۵۲٬۰۰۰ = ۱۴۰٬۰۰۰ ₺ است.
فرمول بهای تمامشده کالای فروختهشده چیست؟
موجودی ابتدای دوره + (خریدها + هزینههای خرید − برگشت از خرید و تخفیفها) − موجودی پایان دوره. مقدار داخل پرانتز خرید خالص است؛ مجموع موجودی ابتدای دوره و خرید خالص «کالای آماده فروش» نامیده میشود.
آیا بهای تمامشده کالای فروختهشده با خریدها یکی است؟
خیر. خریدها کل کالایی است که در طول دوره خریدهاید؛ بهای تمامشده کالای فروختهشده فقط بخش فروختهشده آن است. کالایی که روی قفسه مانده، بهعنوان موجودی پایان دوره به دوره بعد منتقل میشود و در بهای تمامشده همان دوره میآید.
آیا VAT در بهای تمامشده کالای فروختهشده لحاظ میشود؟
خیر. خریدها، برگشتیها، موجودیهای دوره و فروشها با مبالغ بدون VAT وارد میشوند؛ VAT جداگانه پیگیری میشود. برای بهدست آوردن مبلغ بدون VAT میتوانید از ابزار محاسبه VAT استفاده کنید.
سود ناخالص فروش چگونه محاسبه میشود؟
سود ناخالص فروش = فروش خالص − بهای تمامشده کالای فروختهشده. با فروش خالص ۲۱۰٬۰۰۰ ₺ و بهای تمامشده کالای فروختهشده ۱۴۰٬۰۰۰ ₺، سود ناخالص ۷۰٬۰۰۰ ₺ و حاشیه سود ناخالص ۷۰٬۰۰۰ ÷ ۲۱۰٬۰۰۰ = ۳۳٫۳۳٪ است. هزینههای عملیاتی مانند اجاره و حقوق جداگانه از این سود کم میشوند.
اگر موجودی پایان دوره از کالای آماده فروش بیشتر شود یعنی چه؟
فرمول بهای تمامشده منفی میدهد؛ این همیشه خطای داده است. معمولاً یک فاکتور خرید وارد نشده، موجودی ابتدای دوره کم نوشته شده یا بهای تمامشده واحد در شمارش اشتباه ضرب شده است.
آیا می‌توان بهای تمامشده کالای فروختهشده را به تفکیک کالا محاسبه کرد؟
بله. همین فرمول برای یک کالا هم صادق است: ارزش موجودی ابتدای دوره آن کالا + خرید خالص همان کالا − ارزش موجودی پایان دوره. اگر کالا را با قیمت‌های مختلف خریدهاید، ابزار محاسبه بهای تمامشده FIFO بهای فروختهشده را بر اساس محموله‌ها حساب می‌کند.
آیا ارقامی که وارد میکنم ذخیره میشوند؟
خیر. محاسبه کاملاً در مرورگر شما انجام میشود؛ مبالغ به هیچ سروری ارسال نمیشود.
ماشین‌حساب‌های مرتبط
نرخ گردش موجودی
موجودی شما سالی چند بار می‌چرخد، در چند روز تمام میشود و چقدر پول در انبار بسته شده است؟
برای نگهداری این محاسبه در Excel
Excel انبارگردانی / موجودی انبار
مقدار ثبت‌شده در سیستم را با شمارش فیزیکی مقایسه می‌کند؛ کسری، اضافی و مبلغ زیان را خودکار گزارش میدهد.
جدول درآمد و هزینه Excel
درآمدها و هزینه‌ها را بر اساس دسته جمع می‌کند؛ VAT، جمع کل و سود/زیان خالص را خودکار درمی‌آورد.
آخرین به‌روزرسانی: 5 اکتبر 2026