Қор айналымы
Қорыңыз жылына неше рет айналады, неше күнде таусылады, қоймада қанша ақша байланған?
Ысырап мөлшері
—
Ысырап пайызын есептеу
Ысырап пайызы — өңдеуге түскен немесе сатып алынған мөлшердің жарамсыз болып қалған бөлігінің пайызы және ол ысырап мөлшері ÷ кірген мөлшер × 100 арқылы табылады. Бұл құрал ысырап пайызы мен шығымды есептейді, ысыраптың қанша теңге тұратынын көрсетеді және ең жиі назардан тыс қалатын санды береді: ысырапты ескергенде сау өнімнің нақты бірлік өзіндік құны.
Ысырап пайызын есептеу
Ысырап пайызы
—
кіргеннің қаншасы жоғалды
Шығым (тиімділік)
—
кіргеннің қаншасы сау шықты
Ысыраптың құны
—
қоқысқа кеткен ақша
Нақты бірлік өзіндік құн
—
сау өнім басына, ысырапты қоса алғанда
1.000 сау өнім үшін
—
осы пайызбен қанша бірлік кіргізу керек
Бірлік өзіндік құн ретінде кірген тауардың бірлік бағасын (сатып алған бағаңызды) жазыңыз, шыққанның емес — нақты бірлік өзіндік құнды құрал өзі есептейді. Ысырап пайызын бір партиядан емес, кемінде бірнеше айлық жазбадан шығарыңыз; бір нашар партия нақты пайызыңызды шынынан жоғары көрсетеді. Есеп браузеріңізде жүргізіледі, ешқандай дерек жіберілмейді.
Есептеу формуласы
Fire miktarı = Giren miktar − Çıkan (sağlam) miktar Fire oranı = Fire miktarı ÷ Giren miktar × 100 Randıman = Çıkan miktar ÷ Giren miktar × 100 (Randıman = 100 − Fire oranı) Firenin maliyeti = Fire miktarı × Birim maliyet Gerçek birim maliyet = (Giren miktar × Birim maliyet) ÷ Çıkan miktar Hedef için gereken giriş = Hedef çıkış ÷ (Randıman ÷ 100)
Мысал: 1.000 кг алып, 920 кг сатуға жарамды өнім шығаратын кәсіпорын
Килосы 45 ₺-ден 1.000 кг тауар алдыңыз. Сұрыптаудан, кесуден және бүлінуден кейін сатуға жарамды 920 кг қалды.
Ысырап мөлшері: 1.000 − 920 = 80 кг. Ысырап пайызы: 80 ÷ 1.000 × 100 = 8%. Шығым: 92%.
Ысыраптың құны: 80 × 45 = 3.600 ₺. Бұл ақша өнім мүлде сатылмай жоғалды.
Нақты бірлік өзіндік құн: 45.000 ₺ төледіңіз, қолыңызда сатуға жарамды 920 кг тауар бар: 45.000 ÷ 920 = 48,91 ₺/кг. Бағаңызды 45 ₺-ге негіздеп пайда есептесеңіз, әр килода 3,91 ₺ шығынды көрмей отырсыз деген сөз.
1.000 кг сау өнім үшін: 1.000 ÷ 0,92 = 1.087 кг алуыңыз керек. Тапсырыс мөлшерін шыққан мөлшерге емес, осы санға қарап бересіз.
Ысырап пайызы мен шығым — бір нәрсенің екі беті
Шығым (тиімділік) — кіргеннің сау шыққан бөлігінің пайызы; ал ысырап пайызы — жоғалған бөліктің пайызы. Екеуі әрқашан 100-ге толықтырады: ысырап пайызы 8% болса, шығым 92%.
Қайсысының қолданылатыны саласына қарай өзгереді — тамақ өнеркәсібінде, тоқыма мен өндірісте шығым, бөлшек сауда мен қоймада ысырап пайызы жиірек қолданылады. Жеткізушіңіз «шығым 92%» десе, 8% ысырап беретінін айтып отыр.
Ысыраптың нақты құны неге бірлік бағадан жоғары?
Себебі ысырап болған тауарға да ақша төледіңіз. Төлеген жалпы сома өзгермейді; сол соманы бөлетін сау өнімнің саны азаяды.
Бұл — пайда маржасын есептеудегі ең жиі жіберілетін қате: сату бағасы ысырапқа дейінгі бірлік өзіндік құнға негізделеді де, маржа шынынан жоғары көрінеді. Жоғарыдағы мысалда 45 ₺ өзіндік құнды 60 ₺-ге сату 33% маржа сияқты көрінеді; нақты өзіндік құн 48,91 ₺ болғандықтан, маржа 22,7%. Дұрыс санмен жұмыс істеу үшін пайда маржасын есептеу құралына нақты бірлік өзіндік құнды енгізіңіз.
Ысырап пайызын қалай өлшейсіз?
Болжамаңыз; екі санды тіркеңіз. Кірген мөлшер — жүкқұжат немесе шот-фактурадағы мөлшер. Шыққан мөлшер — сатуға жарамды болған бөлік.
Ең практикалық әдіс — қор есебі үлгісіне ысырапты бөлек шығыс түрі ретінде жазу: сату шығысы мен ысырап шығысы бір бағанға араласса, қорды да, пайызды да шығара алмайсыз. Кезең соңында санау жүргізіп, жазбамен айырманы көру үшін қойма түгендеу үлгісін қолдана аласыз.
Ысырапты себебі бойынша бөлу — пайызды төмендетудің бірден-бір жолы: бүліну, сыну, кесу/сұрыптау шығыны, қате жөнелту және қайтару бөлек есептелсе, қайсысы ақшаны өртеп жатқаны көрінеді.
Ысырап пайызы жоғары болса, не істеу керек?
Алдымен ысыраптың болдырмауға болатын немесе болдырмауға болмайтын екенін ажыратыңыз. Кесуден шыққан үгінді, сұрыптаудан шыққан қабық немесе булану — болдырмауға болмайтын ысырап; мақсат оны нөлге түсіру емес, тұрақты және болжанатын деңгейде ұстау. Ал бүліну, сыну және жарамдылық мерзімінің өтіп кетуі — болдырмауға болатын ысырап.
Болдырмауға болатын ысыраптың ең жиі себебі — артық қор ұстау: сөредегі тауар қанша ұзақ тұрса, бүліну және ескіру қаупі соғұрлым артады. Қаншалықты жылдам айналдыратыныңызды қор айналымын есептеу арқылы өлшеңіз. Жарамдылық мерзімі бар өнімде буферді үлкейтудің орнына азырақ және жиірек тапсырыс беру әдетте арзанырақ; тиісті тапсырыс деңгейі үшін критикалық қорды есептеу құралына қараңыз.
«Заңды ысырап пайызы» туралы бұл бет не дейді?
Бұл жиі іздейтін тақырып, бірақ бірыңғай көрсеткіш жоқ. Белгілі тауар топтары үшін рұқсат етілетін ысырап пайызы сауда палаталары мен тиісті кәсіби ұйымдар жариялайтын тізімдер арқылы тауар бойынша анықталады; ол тауарға, өңдеуге және уақытқа қарай өзгереді.
Сондықтан мұнда ешқандай пайыз көрсетілмейді. Салық тарапында ысырап пайызын негіздеме ретінде келтіру қажет болса, өз тауарыңызға қолданылатын тізімді мүше болған палатадан нақтылап, бухгалтеріңізбен кеңесіңіз. Бұл құрал өзіңіздің өлшенген пайызыңызды есептейді; өлшенген пайыз рұқсат етілгеннен жоғары болса, айырмашылық — өз бизнесіңіздің мәселесі.
Жиі қойылатын сұрақтар
Ысырап пайызы дегеніміз не?
Ысырап пайызы — өңдеуге түскен немесе сатып алынған көлемнің жарамсыз болып қалған бөлігінің пайызы. Бұзылу, сыну, кесу және іріктеу кезіндегі шығын, булану және жарамдылық мерзімінің өтуі ысырапқа жатады.
Ысырап пайызы қалай есептеледі?
Ысырап көлемі кірген көлемге бөлінеді де, 100-ге көбейтіледі. 1.000 кг кіріп, 920 кг жарамды өнім шықса, ысырап 80 кг, ысырап пайызы 80 ÷ 1.000 × 100 = 8% болады.
Ысырап пайызының формуласы қандай?
Ысырап пайызы = (Кірген көлем − Шыққан көлем) ÷ Кірген көлем × 100. Шығым — Шыққан ÷ Кірген × 100, оның ысырап пайызымен қосындысы әрқашан 100 болады.
Excel-де ысырап пайызы қалай есептеледі?
Кірген көлем A2, шыққан көлем B2 ұяшығында тұрса, ысырап пайызы үшін =(A2-B2)/A2 деп жазып, ұяшықты пайыз пішіміне ауыстырыңыз. Шығым үшін =B2/A2, ысыраптың TL баламасы үшін =(A2-B2)*бірлік_құн формуласын қолданыңыз.
Ысырап пайызы мен шығымның айырмашылығы неде?
Ысырап пайызы жоғалған бөлікті, шығым жарамды шыққан бөлікті білдіреді. 8% ысырап 92% шығымды білдіреді; бұл — бір өлшемнің екі түрлі оқылуы.
Ысырапты ескергендегі нақты бірлік құнды қалай табамын?
Төлеген жалпы соманы жарамды шыққан көлемге бөліңіз. 1.000 кг × 45 ₺ = 45.000 ₺ төлеп, 920 кг жарамды өнім алсаңыз, нақты құн 45.000 ÷ 920 = 48,91 ₺/кг болады. Сату бағасын осы санға сүйеніп белгілеуіңіз керек.
Жоспарлаған өндіріс үшін қанша тауар алуым керек?
Мақсатты шығыс көлемін шығымға бөліңіз. 92% шығыммен 1.000 кг жарамды өнім үшін 1.000 ÷ 0,92 = 1.087 кг алуыңыз керек. Құрал ішіндегі «1.000 жарамды өнім үшін» ұяшығы мұны тікелей көрсетеді.
Заңды ысырап пайызы қанша?
Бірыңғай заңды пайыз жоқ. Рұқсат етілетін ысырап пайызы тауар тобына қарай сауда палаталары мен кәсіби ұйымдар жариялайтын тізімдермен анықталады және өзгеріп тұрады. Өз тауарыңызға қолданылатын пайызды мүше болған палатадан және бухгалтеріңізден нақтылаңыз; бұл құрал өзіңіздің өлшенген пайызыңызды есептейді.
Енгізген көлемдерім сақтала ма?
Жоқ. Есептеу толығымен браузеріңізде орындалады; көлемдер мен құндар ешқандай серверге жіберілмейді.
Қатысты калькуляторлар
Пайда маржасын есептеу
Сатып алудан сатуға, сатудан маржаға. Өзіндік құнға үстеме пайда мен сатудан алынатын маржаны бөлек көрсетеді.
Бұл есепті Excel-де жүргізу үшін
Қор есебі (Excel)
Кіріс–шығыс қозғалысынан қалған қорды, критикалық деңгей ескертуін және жалпы қор құнын автоматты түрде есептейді.
Қойманы санау / Түгендеу Excel
Жүйедегі көлемді нақты санаумен салыстырады; жетіспеушілік, артық және жоғалған соманы автоматты түрде есептейді.
Іздеу сөздері: ысырап пайызын есептеуысырап пайызы дегеніміз неысырап пайызының формуласыысырап пайызы қалай есептеледіExcel-де ысырап пайызын есептеуөндірістегі ысырап пайызын есептеушығымды есептеу
Соңғы жаңарту: 2026 жылғы 18 қыркүйек